|
- Thư Viện Chùa Dược Sư
- CÁC BÀI VIẾT VỀ VU LAN
-

-
MẸ... NHỮNG ÂM BẢN
-
Nguyễn Hữu Hồng Minh
-
--- o0o ---
-
-
Đỗ
Trung Quân là gương mặt Đôn Kisôt poème thập kỷ tám mươi, chín
mươi và cho đến bây giờ, những năm trước thềm giao thừa thế kỷ.
Chưa từng có một tuyên bố về thơ, nhưng thơ ông đi qua những
tuyên bố rồi rụng xuống như những cánh hoa đẹp, buồn bã trên một
sân thơ có quá nhiều kẻ giành chỗ. Chưa kịp đối thoại ông đã bỏ
đi. Để cho chính những kẻ đòi gây hấn với ông một sự ngẩn ngơ;
và kể từ đó, trong chính họ thơ ông cũng đã có mặt. Viết về Mẹ
là đề tài trung tâm kết lực mạnh mẽ của ông, đã thu hút nhiều
người. Trong tác phẩm L'être et Néant (Hữu thể và vô thể) xuất
bản năm 1943, J. P. Sartre có viết : "Ce qui compte dans un
vase, cést le vide du milieu" tạm dịch có nghĩa là : "Điều đáng
kể của chiếc lục bình chính là cái trống rỗng ở giữa". Có thể
nói, cái khoảng rỗng đáng kể của chiếc lục bình ấy đôi khi là
những móc xích quan trọng thầm kín để hiểu thơ của Đỗ Trung
Quân. Bài thơ Mẹ ông viết khoảng giữa năm 1986. Lúc ấy mẹ ông
vẫn còn sống. Tính nghịch đảo của bài thơ là ở chỗ ông viết Mẹ
để sám hối, tạ tội trước mẹ cho một ngày ông biết chắc chắn rằng
mình sẽ mất mẹ (?!). Một điều vô lý nhưng ngẫm kỹ lại rất có lý
và hợp lý. Điều đó mở đầu một cái khoảng rỗng thường trực ở ông,
và len lỏi bàng bạc trong thơ ông. Đây là một style của họ Đỗ.
Đâu phải đương nhiên ông cảm thấy xa lạ trước "Những dòng sông
trôi đi có trở lại bao giờ?" (Mẹ).
-
Thiết nghĩ từ triết lý đảo này có thể hoài lại một cảm giác của
ông, cảm giác hoang mang mà Albert Camus mô tả rất tài tình đó
là nỗi cô đơn của thân phận con người, mãi mãi bị lưu đày trên
quê nhà để ngóng vọng một vương quốc khải vọng nào đó (L'Exil et
le Royaume). Đỗ viết : "Không đi đâu. Không viễn xứ. Mà suốt đời
hoài hương" (Chân dung thơ - Nxb Trẻ 1993). Tâm trạng này cũng
chính là tâm trạng của Trịnh Công Sơn : "Trong khi ta về lại nhớ
ta đi... Đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt" (Một cõi đi về). Đó
chính là cái chông chênh của kiếp người nghệ sĩ. Như vậy giữa
Mất và Tìm, sinh sôi và hòa lẫn là những phạm trù chống đối nhau
nhưng đã giải quyết lẫn nhau, nương tựa vào nhau. Đó là nguyên
lý hợp nhất, căn bản nhất của triết học cổ đại Ấn Độ, thần hủy
diệt (Vishnu) cũng chính là gương mặt của vị thần xây dựng. Đỗ
nhìn thấy trong những tháng ngày rơi rớt của mẹ lúc về chiều là
bóng tà huy của những tháng ngày không còn nữa. Để ông quyết
liệt chống trả với tiếng vọng khắc khoải nặng nề đến và gõ đều
ký ức : "Con không đợi một ngày kia khi mẹ mất đi mới giật mình
khóc lóc... Con hốt hoảng với thời gian khắc nghiệt. Chạy điên
cuồng qua tuổi mẹ già nua". Con đang khóc ở tận trong tim con
đây bởi con biết rồi đây con sẽ vắng mẹ. Tương tự như thế, Phạm
Thế Mỹ - Nhất Hạnh nương đỡ những đứa con sớm bất hạnh ấy bằng
một bông hồng cài áo, "Một bông hồng cho những ai không còn mẹ".
Để chịu đựng cú huých phi thường ấy, Đỗ âm thầm xa vắng chuẩn
bị. Như trước một cuộc vắng mặt dài ngày của người thân, chúng
ta không thể không hoài vọng, tưởng nhớ.
-
Ở
đây Đỗ hoàn toàn đi ngược lại với trạng thái hư vô chủ nghĩa mà
William Faulkner đã từng chỉ trích nó, khi nó tràn ngập trong
văn chương. William Faulkner viết : "Sự sợ hãi, ngày nào con
người hết sợ hãi thì ngày đó họ (người nghệ sĩ) sẽ lại khởi sự
viết những kiệt tác, những tác phẩm ở lại lâu dài...". Sợ hãi
ngày mẹ mất, sợ hãi phải đối diện những bấp bênh đang dần có
mặt, đang xâm thực phần cuộc đời. Nỗi ám ảnh đó là "người xa lạ
quen biết" (Biélinski) : "Anh đã bao lần dừng lại trên phố quen.
Ngả nón đứng chào xe tang qua phố. Ai mất mẹ sao lòng anh hoảng
sợ. Ngày tháng kia bao lâu nữa của mình ?". Sự sợ hãi bắt đầu
cho một ám ảnh. Nhưng khi đã trở thành ám ảnh thì có thể không
còn sợ hãi nữa. Ám ảnh gần như một sự thúc giục dốc đổ, khiến
người nghệ sĩ quên mình, dấn thân vào cuộc sáng tạo. Tác phẩm ra
đời là những âm bản của nỗi ám ảnh ấy. "Nghìn bài thơ chất ngập
cả tâm hồn. Đau khổ - chia lìa - buồn vui - hạnh phúc". Đỗ lại
phát hiện thêm khoảng rỗng thứ hai sau cái khoảng rỗng thường
trực : "Ai níu nổi thời gian ? Ai níu nổi ?". Để ông bình thản
nhận ra vòng tuần hoàn của cuộc sống, của vũ trụ này sống -
chết, xanh non - cỗi già, tái tạo - rồi xuôi chảy mãi về một
phía. Như dòng sông đã khởi nguồn tìm về biển cả. "Cuộc hành
trình thầm lặng phía hoàng hôn". Cuộc hành trình phân rữa. Ông
chuẩn bị vì nỗi hoang mang cực độ bởi vẻ đẹp lạnh lùng tàn nhẫn
của hoa hồng cài áo. Đại văn hào H. Balsac đã không nói : "Sự
đau đớn là vô cùng, sự vui mừng là hữu hạn". Bởi, trước cái chết
dường như chuẩn bị rồi, cũng như chưa chuẩn bị. Một vỡ òa vượt
ra khỏi những chiều kích đã định sẵn. Đỗ cứ ngỡ hình dung "xe
tang qua phố" để bớt bàng hoàng, hóa ra khi chạm mặt với bàng
hoàng lại càng bàng hoàng hơn. Những âm bản lại chồng lên âm
bản. Đứng trên cái cheo leo, cạn hẹp của đời sống ấy, cái Tôi -
bản ngã đã hóa thành cái Ta chung cho mỗi người. Từ cái Tôi cá
nhân đi đến cái Ta của đồng loại : Mẹ ta tro bụi trên sông. Xuôi
bèo hoa nẻo hư không mẹ về (Trắng). Cuộc hóa thân đã tới. Mẹ,
khởi nguyên ra đi từ cát bụi, mẹ lại trở về với cát bụi - sự
trung chuyển của cát bụi hóa kiếp. Nhìn lại quá trình chuẩn bị
vì sự đi của mẹ để thấy ông bất lực không được quyền can dự gì
hết. Ông bị ném trả giữa cho và nhận. Ông lưu lạc giữa bộn bề và
trống trải - "Chiều hoa trắng rợn bốn bề. Trần gian thêm một kẻ
về mồ côi". "Thêm một" là cách nói của im lặng mặc khải. Im lìm
trong thế giới vọng tưởng.
-
Mẹ là những cánh hoa đẹp trong thơ Đỗ Trung Quân.
Cánh hoa ấy về sau đã được ông hóa thành hồn quê chung của đất
nước, Tổ quốc. "Quê hương mỗi người chỉ một. Như là chỉ một mẹ
thôi. Quê hương nếu ai không nhớ. Sẽ không lớn nổi thành người"
(Quê hương - nhạc Giáp Văn Thạch, thơ Đỗ Trung Quân) . Mỗi người
chỉ có một Mẹ và tình yêu thương đó không bờ bến, không biên
giới. Tất cả những dòng sông đều chảy và tất cả những dòng sông
đó đều qui hợp để hướng về ngọn nguồn dâu bể. Đứng trên điểm này
lại thấy thêm một khoảng rỗng lớn lao của thơ Đỗ Trung Quân.
Khoảng rỗng đó nhường chỗ cho tiếng nói thời đại, dân tộc. Một
khoảng rỗng để nhìn ra Mẹ trong Tổ quốc, Tổ quốc ở trong Mẹ.
Nhưng tuyệt nhiên từ phía của thi sĩ, Đỗ vẫn chưa hề đối thoại
gì cả. Đây chỉ là những độc thoại của một người chung cuộc. Một
người có mẹ vừa qua đời từ hôm qua và hôm nay mùa Vu Lan đang
tới.
-
Kính dâng hương hồn Mẹ,
-
Thương gởi về các em
-
(7-1998)
-
Mẹ
-
Thơ của Đỗ Trung Quân
-
Con không đợi một ngày kia khi mẹ mất đi mới giật mình khóc lóc
-
Những dòng sông trôi đi có trở lại bao giờ
-
Con hốt hoảng trước thời gian khắc nghiệt
-
Chạy điên cuồng qua tuổi mẹ già nua
-
Mỗi ngày qua con lại thấy ngẩn ngơ
-
Ai
níu nổi thời gian ? Ai níu nổi ?
-
Con mỗi ngày một lớn thêm
-
Mẹ
mỗi ngày thêm già cỗi
-
Cuộc hành trình thầm lặng phía hoàng hôn
-
Con sẽ không đợi một ngày kia có người cài lên áo cho con
-
Một nụ bạch hồng
-
Mới thảng thốt nhận ra mình mất mẹ
-
Mỗi ngày đi qua đang cài cho con những bông hồng
-
Hoa đẹp đấy - cớ sao lòng hoảng sợ ?
-
Ta
ra đi mười năm xa vòng tay của mẹ
-
Sống tự do như một cánh chim bằng
-
Ta
làm thơ cho đời và cho biết bao người con gái
-
Có
bao giờ thơ cho mẹ ta không ?
-
Nghìn bài thơ chất ngập cả tâm hồn
-
Đau khổ - chia lìa - buồn vui - hạnh phúc
- --o0o--
|
|