|
VĂN HỌC NGHỆ THUẬT
![](dilac11.gif)
-
TIẾNG CHUÔNG TRIÊU MỘ
-
Tuỳ bút của nhà văn Võ Hồng
-
--o0o--
-
-
Trong thơ văn Phật giáo có hai câu thơ quen thuộc:
-
Thấy nguyệt tròn thì kể tháng
-
Nhìn hoa nở mới thấy xuân.
-
Các bạn trẻ hôm nay có thể nghĩ rằng đó chỉ là văn chương, là
nói quá, thậm chí là nói không thật. Không phải vậy đâu. Thời
nay của các bạn gần như nhà nào cũng có tờ lịch treo tường, có
xấp lịch gỡ từng ngày một. Hồi xưa thì không. Năm mươi năm
trước, ở mỗi làng chỉ có chừng hai nhà mua được cuốn lịch tàu,
ghi ngày tháng âm lịch. Cuốn lịch phổ biến trong dân gian là
phiên chợ. Như ở vùng tôi, chợ Hôm họp mồng một, mồng 6, 11, 16,
21, 26. Tiếp tới chợ Giã: mồng 2, mồng 7, 12, 17, 22, 27. Rồi
chợ Dèo: mồng 3, 8, 13, 18, 23, 28. Chợ Thành: mồng 4, mồng 9,
14, 19, 24, 29. Chợ Sen: mồng 5, mồng 10, 15, 20, 25, 30, hay
tháng thiếu thì 29.
-
Với nhà chùa thì ngày rằm được báo hiệu bằng mặt trăng. Tăng ni
nhhìn trăng mà biết tháng, nhìn hoa mà biết mùa, vì các chùa
chiền đều nằm xa xóm làng, nằm ở chân núi hay lưng chừng núi,
nằm ở cánh đồng heo hút xa xôi hay, chùa Đồng Mạ, chùa Đồng
Tròn, chùa Đồng Tranh, chùa Bảo Sơn, chùa Đá Trắng … Có cây xanh
bao phủ xung quanh. Có hồ sen, có chậu hoa, luống hoa trong sân,
trong vườn. Hoa quý phái nở theo mùa như cúc, mai…, hoa bình dân
nở quanh năm như cây bông điệp, thân mạnh tựa cây keo, cây táo,
mỗi khi có cúng kỵ bà con trong xóm lên chùa xin vài nhánh. Nhà
quê không có lệ mua hoa cắm bình – không dư tiền. Không ai dám
nghĩ đến việc mua hoa nên không có kẻ bán hoa. Nhà chùa càng nên
gần gũi thân thiết với người nghèo. Chùa nằm ở chân núi thì
người đi đường ghé chân nghỉ mệt, người lỡ độ đường có thể ghé
nghỉ qua đêm. Nhà chùa nằm ở cánh đồng thì anh đi cày, chị đi
cấy, trẻ chăn bò ghé xin nước uống, mượn chỗ nằm nghỉ lưng ở
hiên sau, ở chái liêu. Cửa tam quan suốt ngày không đóng.
-
Thánh đường nhiều tôn giáo thường đi theo sát tập thể quần cư,
nhằm hoàn thành công tác mục vụ. Chùa chiền Phật giáo thì không.
Như cố ý tách xa, như gắng tìm một thâm sơn, xích lại gần thiên
nhiên, núi rừng, nên khi người tìm đến thì đồng thời cũng là dịp
người gần với thiên nhiên. Cùng với tiếng chuông là tiếng tụng
niệm, màu xanh của lá, sự tĩnh mịch của đá của đất, sự bao dung
của khoảng rộng trời cao cùng góp phần giải khổ, cùng nhẹ thổi
niềm an ủi, niềm hy vọng, niềm tin.
-
Bà
con nông thôn thường gần gũi với chùa, thương kính ông Phật
không phải vì hiểu theo triết lý của Phật giáo. Những tiếng tam
quy, ngũ giới, thập nhị nhân duyên… đa số không biết, không
hiểu, mà chỉ biết nhìn theo các thầy mà làm lành, lánh dữ, cố
gắng theo gương các thầy mà bớt phạm sát sinh. Triết lý vốn sáng
mà lạnh. Rất hay để nói, rất êm để nghe, mà phàm nói hay thì
thường ít làm. Thì vẫn cứ vui hồn nhiên như người đàn bà kia,
tin rằng lễ Phật xong, đem tiền phát cho những người nghèo ngồi
đợi xin ở bậc thềm trước chùa là lúc chết sẽ được Phật dắt về
Tây phương Cực lạc.
-
Trong thời gian làm nghề dạy học, tôi có dậy ở một trường trung
học Bồ Đề, được dạy chữ cho các Tăng Ni. Lúc vãn niên, mỗi khi
có vị Tăng, Ni nào tìm đến thăm là tôi dạy đứa cháu ngoại vốn
rất cứng đầu nghịch phá phải đứng nghiêm thủ lể, chấp tay cúi
đầu mà “ A- di- đà- Phật”. Nó tuân lời không miễn cưỡng. Tôi đã
hiểu đúng tâm lý màu áo lam, áo nâu, trang nghiêm, thanh đạm,
giọng nói khoan hoà, cử chỉ từ tốn… đã chinh phục nó.
-
Một hôm, tiễn chân một Ni cô trẻ tuổi tới thăm, tôi nói:
-
-
Cô có nghĩ rằng những người gặp cô trên đường đều đã vô tình
nhận được từ cô một bài học nhẹ nhàng ? Kẻ gặp thời đang tự mãn
ồn ào vì hào quang của quyền lực trong tay mà gặp cô nâu sòng
thoát tục thì họ giật mình nhận ra bài học vô thường. Tên ăn
chơi bợm bãi khoegiàu, khoe đẹp khoe sang, nhậu nhẹt lu bù thả
cửa thì chợt khựng lại, tự xét lại bản thân, âm thầm xấu hổ. Cho
đến các em học sinh nhỏ nghịch ngợm phá phách ồn ào cũng tự
nhiên gật mình khi thấy cô nhẹ nhàng bước đi không gây tiếng
động.
-
Tôi yêu và kính các bậc tu sĩ. Nhiều lần tôi lặng lẽ nhìn các vị
mà âm thầm nhận lấy một bài học khiêm cung, nhiều vị mặt mũi
phương phi hơn người thường, nhiều vị sức vóc khoẻ mạnh hơn
người thường nhiều, nhưng các vị tự nguyện hiến mình cho Đạo,
cho Chân lý giải thoát, sống cuộc đời khổ hạnh cho chính mình mà
xả thân làm việc cho muôn kẻ khác. Tôi thấy mình thua kém.
-
Phần tôi, mỗi lần có Đại đức hay Ni cô tới thăm, khi ra về tôi
xin phép được đưa tiễn đến tận cổng, ra lề đường rồi chấp tay
cúi đầu xá nhiều cái. Vì Đại đức, Ni cô thường là học trò cũ của
tôi, tôi phải giải thích:
-
-
Tôi muốn biểu tỏ sự tôn kính đối với một vị tu hành khổ hạnh,
cho dẫu vị ấy trẻ. Tôi biết nhiều người đang nhìn chúng ta, và
xã hội chung quanh thì đang ùn ùn nhiều tệ nạn, thói hư tật xấu.
-
Đạo Phật hiện diện thầm lặng trong ta, câu chuyện năm người mù
sờ voi, tôi đọc hồi học tiểu học, trong cuốn sách tập đọc viết
bằng tiếng Pháp, sau này mới biết đó là truyện cổ Phật giáo.
Truyện người đàn bà có con chết, khóc lóc van lạy xin đức Phật
cứu sống con, Phật dạy hãy lấy tro bếp nơi nhà nào không có
người chết đem hoà nước cho uống. Truyện Mục Kiền Liên, ở một
kiếp nào đó là một người mê vợ đẹp. Vợ thuê người dắt mẹ Mục-
kiền- liên đem bỏ trên núi cho chết đói, nhưng bà cụ dẫu mù mắt
cũng vẫn lần về được. Lần naỳ vợ sai chính Mục-kiền-liên dẫn mẹ
lên núi và bắt phải đánh cho chết. Nào ngờ Mục-kiền –liên vừa
đạp một gậy thì mẹ kêu lên: “ Con ơi chạy lẹ đi! Kẻo ăn cướp nó
đánh chết!”
-
Đạo Phật hiện diện êm đềm quanh ta. Trong một thời gian dài, cứ
chặng năm giờ sáng là nằm trong giường tôi nghe tiếng gõ mõ tụng
kinh của ông láng giềng phía sau nhà. Bốn giờ sáng, bà con khu
Hồng Bàng – Xóm Mới nghe tiếng chuông của chùa Linh Thứu. Bà con
xóm Mã Vòng- Phường Củi nghe tiếng chuông của chùa
Long Sơn. Bà con khu
Đồng Nai nghe tiếng chuông của Phật học viện. Những bà con phải
sống xa quê hương, ngoài nỗi nhớ cô bác họ hàng, ngôi nhà tổ
tiên, khu vườn cây lá, ắt có lúc chợt nhớ những hương thơm của
hoa bưởi, hoa cau, tiếng con trâu, con nghé ọ kêu mẹ,
tiếng mái chèo khua nước trên sông, tiếng gà gáy vang lại từ
thôn xóm xa… và tiếng chuông chùa.
-
Những năm sau này tôi có nhận dạy một lớp chuyên khoa của Viện
Cao Đẳng Phật học miền trung. Đi từ nhà đến Phật học viện, tôi
thẫn thờ đếm bước một mình trên con đường đất đỏ uốn lượng ở đầu
núi. Những bụi cây mọc ven theo lối đi, không hàng lối, mạnh ai
nấy mọc. Những bụi cây âm thầm. Những doi đá nằm lấn ra nơi khe
suối khoét lõm vào. Tiếng chim nói chuyện với nhau chi chít
trong các bụi rậm, ở trước mặt, ở bên phải, ở bên trái. Vừa giã
từ thành phố trong năm phúc, mắt tôi, tai tôi đã được nghỉ nghơi
trong khung cảnh hoang sơ này. Mỗi tuần một lần như vậy, tôi
được gần gũi với thiên nhiên, và tâm hồn tôi đã được buông xả,
nhẹ nhàng. Lắm lúc tôi quên mất hiện tại mà trở về hồi nào không
hay, cái tâm trạng củ một đứa nhỏ mười tuổi, say mê màu xanh của
lá màu trắng, màu vàng của hoa và mùi thơm ngai ngái của nhựa
cây.
-
Con đường càng gần đến Phật học viện càng âm u râm mát. Những
cây cao lặng yên toả bóng hiền lành. Tôi leo lên con dốc nhỏ,
bước qua cái cổng gỗ. Nơi đây bắt đầu giang sơn của các bụi hoa
và những thân cây có danh tính. Những cây quỳnh lá xanh óng ả.
Những giò phong lan đong đưa trên cành cao. Bụi trúc lá nhảy lăn
tăn theo cơn gió dưới đồng thổi lên. Những chậu hoa tỷ muội, hoa
đơm đỏ thắm từng chùm.
-
Tôi không phải là người vãn cảnh, không phải là khách nhàn du,
dưới tay tôi là một cặp sách. Tôi sắp có hai giờ dạy, buổi học
bắt đầu bằng ba hồi niệm Phật, và chấm dứt bằng bốn câu kệ:
-
Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ
-
Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn
-
Pháp môn vô lượng thệ nguyện học
-
Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành.
-
Mỗi lần chắp tay lắng nghe các Tăng Ni niệm bốn câu kệ, lòng tôi
xúc động rộn ràng. Có hôm cơ hồ muốn rơi nước mắt khi nghe tụng
tới câu Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn. Tôi muốn cất
tiếng kêu lên: “ Đức Phật ơi, hãy giúp giùm cắt đứt mọi phiền
não bủa vây tâm hồn tôi. Tôi đang cô đơn biết bao.”
-
Tôi không là Phật tử. Không biết tụng kinh, nhưng tôi lại dễ xao
xuyến dạt dào mỗi lần nghe tiếng kinh tiếng mõ. Những lúc đó tôi
tự nhiên trút bỏ mọi ảo vọng ở đời mà cúi xuống nhìn thân phận
yếu đuối nhỏ mọn của mình. Chỉ một hơi thở thôi, cuộc đời chỉ có
nghĩa là một hơi thở mà thôi, rất nhẹ và rất mong manh. Chỉ cần
hơi thở ngừng lại nửa phút là giũ bỏ tất cả.
-
Như vậy, những buổi chiều thứ sáu đối với tôi có một giá trị
tinh thần không nhỏ. Và con đường sỏi đá lượng quanh co trên đầu
núi là một loại con đường hành hương dẫn tôi vào cái khung cảnh
thanh khiết, nơi đó, tôi gạn lọc các ô nhiễm kết tập trong suốt
một tuần lễ, từ cái thành phố tranh sống đầy bụi bặm dưới kia.
--o0o--
|
|